ەندەشە, قىزىل ارميانى قۋاتى اتتى اسكەردەن باستاپ, اسپان توڭكەرەتىن زەڭبىرەكتىڭ بارلىق سىنىپتاعى تۇرلەرىن كوزبەن كورىپ, كوڭىلىنە وي توقىعان, ۇرىستىڭ ون-سان تاكتيكاسىن قۇرانداي جاتقا بىلەتىن باۋكەڭنىڭ قازاقستانداعى بىردەن-ءبىر اسكەري قۇزىرەتتى مەكەمەنى باسقارۋعا نيەتىن بۇگىنگى كۇنى ءبىز بىلاي توپشىلار ەدىك. نامىسقوي كوماندير ۇلتىنىڭ قولىنا قارۋ ۇستاي الار جاسقا جەتكەن ازاماتىنىڭ ناعىز جاۋىنگەر ەكەنىن كورسەتكىسى كەلگەنى شىعار, بالكىم! جاۋگەر حالىقتىڭ جاۋىنگەر ۇرپاعىنىڭ قانداي ۇرىستا دا الدىڭعى شەپتە جۇرەتىنىن دالەلدەمەك بولعانى شىعار! ەڭ وكىنىشتىسى, ۇلت باتىرىنىڭ كۇندەي كۇركىرەپ وتكەن شاقتارىندا قىزعانىشتىڭ قىزىل ءيتىن مىنگەندەر شاماسى جەتكەنشە ونىڭ جولىنا كەدەرگى قويىپ باقتى. سوعان قاراماستان, تاۋەلسىز قازاق ارمياسىنىڭ ەڭ العاشقى قۇجاتىن جاساعاندار بۇگىنگى ەل قورعانىسىنىڭ شەبى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءبىر كەزدەگى اقىلىمەن باستالعان ءىس-شارالار ەدى دەيدى. ارۋاعى مەن تاجىريبەسى سۇيەنىش بولدى دەيدى. قالاي سەنبەيسىز؟!
اتاقتى جۋالىنىڭ قويناۋىنداعى الاتاۋدىڭ ەتەگىندە بىزبەن كورشى اۋىلدا تۋعان باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ داڭقىنا ادەبيەت پەن تاريحتان دا بۇرىن اۋىلداعى ۇلكەندەردىڭ اۋزىنان ەستىپ وسكەن ۇرپاق ەدىم. بىلەتىنىم, باۋكەڭ 1982 جىلى قازاقستاننىڭ رەسەيگە ءوز ەركىمەن قوسىلۋىنىڭ 250 جىلدىعى قارساڭىندا جازدا قايتىس بولدى. 1983 جىلى قازاق كسر ۇكىمەتىنىڭ وتانىمىزدىڭ استاناسى ماسكەۋدى قورعاعان داڭقتى پولكوۆنيكتىڭ ەسىمىن ماڭگىلىككە قالدىرۋ تۋرالى قاۋلىسى شىقتى. ەندى – بەزبەننىڭ ەكى باسىنا ەر باۋكەڭنىڭ ءوزى تۋعان مومىشتان تارايتىن ۇرپاق تۇراتىن لەنين اتىنداعى كولحوز بەن مومىشتىڭ ءىنىسى مومىنقۇلدان تارايتىن ۇرپاق جايلاسقان كارل ماركس اتىنداعى كولحوزدىڭ اتىن بەرۋ ماسەلەسى تۇردى.
كەڭەستىك يدەولوگيا سولداتتارىنىڭ ۇرەيلەنگەنى سوندا عوي, ەكى ۇسىنىس تا ومىرشەڭ بولماي قالدى. اياق استىنان مەن تۋعان كورشى «كرەمەنەۆسكي» سوۆحوزىنىڭ اتى باۋىرجان مومىش ۇلى دەپ اتالدى. كوممۋنيستەردىڭ ايباتسىزدىعىن مويىنداماسقا شارا جوق, دەسە دە, جانعا جاعىمدىسى – الماتىدان اۋىلعا بارعاندا تىرىسىندە بەتپە-بەت كەزدەسپەگەن اعامىزدىڭ تاس مۇسىنىنە تەسىلە قاراپ, توقتاپ, ءسۇيسىنىپ ءوتۋشى ەدىك. مىناۋ تۇرعان 80-جىلداردىڭ باسىندا عانا دۇنيەدەن وتكەن باتىر باۋكەڭمەن ءبىر كەزدەسە الماعان وكىنىش وزەكتى ورتەپ قالا بەردى...
ەسەسىنە كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى تالعات اعا بيگەلدينوۆپەن قانشا رەت ۇزاق سىرلاسقان كۇندەر سانادان ەش وشپەيدى. قازاق اسكەرىن – قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلعانداعى تالعات اعامىزدىڭ قۋانىشىن كوزىمىزبەن كوردىك! اسكەري بولىمدەر اتاقتى اسكەري ۇشقىشتى القانىنا سالا جاۋىنگەرلەر الدىندا اكەلىپ, ۇزاق-سونار اڭگىمەسىن تىڭداتۋدان جالىقپايتىن. «قاراكەمەردەگى اسكەري بولىمدە كەنەت اڭگىمەنى دوعارىپ: «كانە, ۇلىم-م, تۋرنيككە تارتىلشى, كۇشىڭدى كورەيىن», دەدى جۇزدەسۋدىڭ بىرىندە. ءالجۋاز ءجاسوسپىرىم سولدات ءۇشىنشى رەتتە قيرالاڭداپ قالعاندا, «پونيمايەشىن» ءبىر ايتىپ, «ەح, مامەنكينى سىنكي» دەپ تۋرنيككە قارعىپ قول سوزىپ, تەز-تەز ءۇش رەت تارتىلىپ «وسىلاي بولۋ كەرەك» دەپ سەكىرىپ تۇسكەنى دە كوز الدىمىزدا.
«جاپ-جاس جىگىتسىڭدەر, سەندەردىڭ جاسىڭدا بۇل تەمىردى مەن وسىندەگى كۇن سەكىلدى شىر اينالاتىن ەدىم» دەپ جانە رياسىز «بۇرق» ەتتى. دەدى دە قاسىندا تۇرعان «لەنينسكايا سمەنانىڭ» («ەكسپرەسك») ءتىلشى قىزىنا بىلەگىن ءتۇرىپ, بۇلشىق ەتىن كورسەتتى: «ۇستاپ كورشى, مىنە, بۇل – سپورتتىڭ ارقاسى!» سول تۇستا تالعات اعامنىڭ 75-ءتىڭ جەلكەسىن مىنگەن كەزى. وسى ءبىر كورىنىس جاس جاۋىنگەردىڭ عانا ەمەس, بولىمشە كومانديرلەرىنىڭ دەلەبەسىن قوزدىرعانى انىق.
تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرايتىن جاپ-جاس بۇلا كۇش يەلەرىنىڭ جانارلارىنان جاسىن وتى جارقىلدادى. سۇڭقار تەكتەس اعامىزدىڭ ءبىر عانا شالت قيمىلى كەيىنگى ۇرپاققا ماڭگى ساباق بولىپ قالعانىندا ەش ءشۇبا جوق!
قۇرىشتان قۇيىلعانداي قازاق ارمياسىنىڭ سالتاناتتى ساپتا جۇرگەن نىق قادامىن كورگەن سايىن جاۋجۇرەك اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ بەينەسى ەلەستەيدى. بۇگىنگى كوز قۋانىشىمىز – جاۋىنگەر, داۋىلپاز اعالارىمىزدىڭ كەشەگى كۇنگى اسىل ارمانى ەدى عوي!..
تالعات سۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
